Wat is Infant Mental Health?

Infant Mental Health: ouder-kind relatie centraal

Baby’s en jonge kinderen ontwikkelen doordat ze steeds in contact zijn met anderen. Ze geven daarbij de voorkeur aan hun ouders of belangrijkste verzorgers. Aan de ene kant zijn ze in contact met de ouder vanwege basisbehoeften als eten, drinken en fysieke veiligheid. Aan de andere kant hebben ze de ouder nodig voor hun emotionele behoefte als regulatie, emotionele veiligheid, warmte en geborgenheid. De ouder-kindrelatie speelt daarom een belangrijke rol bij de ontwikkeling van jonge kinderen. In een veilige ouder-kindrelatie ontwikkelen jonge kinderen zich het meest optimaal.

Kwaliteit van de relatie en omgeving beïnvloedt gezondheid jonge kind

Hoe de ouder-kindrelatie zich ontwikkelt hangt van veel factoren af. Zoals hoe de ouder denkt of zich voelt over het kind, wat de ouder heeft meegemaakt vroeger, wat het kind en de ouder samen hebben meegemaakt en wat het temperament is van het kind. Factoren zoals stress van buitenaf, hebben ook veel invloed. 

Hoe fijn of stressvol het is tussen ouders en het kind, heeft ook weer invloed op de ontwikkeling van het ouderschap en op de ontwikkeling van het kind. Is er een fijne band, dan groeit het contact tussen ouder(s) en kind. Vaak krijgt de ouder meer vertrouwen in het eigen ouderschap en het jonge kind voelt ‘mijn papa of mama helpt mij als ik iemand nodig heb’. Is er juist veel gedoe en stress tussen de ouder(s) en het kind, dan kan de relatie onder druk komen te staan met het risico op patronen die lang moeilijk kunnen blijven en veel invloed hebben op de gezondheidsontwikkeling van het jonge kind. Dat laatste willen we in Nederland graag voorkomen in programma’s zoals Kansrijke Start of Gezonde Generatie.

Samenspel van genen, breinontwikkeling en omgevingsfactoren

In de eerste 1000 dagen van een mensenleven gebeurt er enorm veel. Dingen die we zien, maar ook veel wat we niet zien en wat zich in het lijf ontwikkelt. De kwaliteit van de ouder-kind relatie en de kwaliteit van de omgeving heeft daarbij veel invloed op: 

• de biologische kenmerken & de gezondheid van het jonge kind. Voor nu en voor in de toekomst
• de breinontwikkeling van het kind
• het temperament en de ontwikkeling van het karakter van het kind
• de ontwikkeling van het gedrag van het kind
• de binnenwereld van het kind (hoe denkt en voelt het kind zich over de wereld)
• de ontwikkeling van het kind (o.m. cognitief, taal, motoriek en sociaal emotioneel)
  
  

Bovendien zijn er omgevingsfactoren die weer krachten uitoefenen op de ouder-kindrelatie en de ontwikkeling van het individu (ouders/kind). De combinatie van al die verschillende factoren, maakt ook dat elke situatie en elk gezin uniek is. Des te belangrijk om steeds op maat te kijken wat er nodig is. En daar kan de Infant Mental Health-visie bij helpen. 

 

https://www.youtube.com/watch?v=aGbUC63wXGA

Wat is Infant Mental Health?

Infant Mental Health (IMH) heeft oog voor het samenspel tussen omgeving, biologische factoren en de ouder-kindrelatie. Professionals die vanuit de IMH benadering denken en werken, kijken breed naar het ontwikkelingsverloop van het kind, de ouder en belangrijke anderen. Aandacht hebben voor de kwaliteit van de verschillende relaties in een systeem typeert het werken vanuit de IMH-visie, als ook hoe deze relaties de fysiologische kenmerken als verhoogde arousal tot aan sociaal-emotionele factoren en gezondheid beïnvloeden.

Systeemgerichte benadering
De IMH-visie is dus een systeemgerichte benadering en sluit erg aan bij systeem – of contextueel gericht werken. Daarbij spitst de IMH-visie zich toe op de fase van kinderwens tot en met kleuterleeftijd, omdat hier hele specifieke dingen gebeuren zoals de snelle (brein)ontwikkeling van het jonge kind en de ouderschapsontwikkeling. 

Verbinding tussen (para)medisch en sociaal domein
Professionals die de IMH-visie als uitgangspunt nemen in hun werk, willen zo vroeg mogelijk aandacht voor de kwaliteit van relaties en specifiek voor de ouder-kind relatie. Zij hebben aandacht voor preventie en vroegsignalen en hebben een integrale benadering met aandacht voor zowel sociale factoren als (para)medische factoren. Vanuit een verklarende analyse wordt gekeken wat er voor nodig is om de band tussen ouder en kind te versterken, (gezondheids)problemen te voorkomen of de ernst van problemen te beperken.

Multidisciplinair en domeinoverstijgend
Het werkveld van Infant Mental Health is dan ook multidisciplinair en kan je grofweg onderverdelen in 6 domeinen. Wanneer er in deze domeinen vanuit de IMH-visie gedacht en gehandeld wordt, kan er multidisciplinair en domeinoverstijgend worden samengewerkt omdat ieder vanuit eenzelfde manier kijkt naar verklaringen binnen een gezin. Het stimuleert de netwerksamenwerking in een zorgregio en versterkt het opzetten van een Integrale Gezinspoli. 

Samen kun je zo een (preventief) gezinsplan maken, met oog voor het welzijn van alle gezinsleden en oog voor de onderlinge relaties. Door samen met ouders en het netwerk op tijd én integraal te starten bij situaties die risico’s meebrengen, bouw je aan duurzame gezondheidszorg. 

Interesse in meer? Volg één van onze IMH-trainingen.

Infant Mental Health in de praktijk

Infant Mental Health vormt zich als een paraplu boven allerlei belangrijke elementen binnen de zorg aan (aanstaande) gezinnen met jonge kinderen. Zo zal elke regio de komende jaren Integrale gezinspoli’s uitrollen, waar de IMH benadering een belangrijke basis en verbindende factor is. Naast de IMH-visie worden andere termen gebruikt die gebruikt worden in deze levensjaren, zoals Parent – en Infant Mental health (PIMH), jonge kind visie en -9 maanden tot en met 5 jaar.   In dit blog van Zillah Holtkamp (IMH-specialist & GZ-psycholoog) is meer te lezen hoe de IMH benadering gebruikt kan worden in netwerksamenwerking. Marja Rexwinkel (IMH-specialist DAIMH & klinisch psycholoog) noemt het IMH-gedachtegoed in haar vlog een manier om transdisciplinair te werken; een eenduidige wijze van denken en handelen die zorgt dat allerlei professionals uit diverse sectoren dezelfde taal gaan spreken. 

Algemene uitgangspunten IMH-visie

De IMH-visie is een verbindende benadering, waarin er meerdere (wetenschappelijke en practise based) onderzoeksdomeinen samen komen. Dit ondersteunt integrale samenwerking en verbindt het sociaal domein met het medisch domein. Het basisberoep van een professional blijft het uitgangspunt, maar je krijgt daarbovenop aanvullende IMH-expertise, waardoor je samen leert verklaren en handelen. Daardoor versterk je elkaar. 

Er zijn 8 uitgangspunten die samenkomen in de IMH-visie:

1. De competente baby, peuter en kleuter: de emoties en ontwikkeling van de baby en het jonge kind doen ertoe

2. Individuele verschillen in prikkelverwerking,  (sub)cultuur, ervaringen & trauma vragen om goed observeren en om afgestemde oplossingen

3.  Het lijf onthoudt alles: vroegkinderlijke ervaringen worden opgeslagen in het lichaam waaronder het brein en zenuwstelsel, het hart en het microbioom (=micro-organismen (als bacteriën, virussen en gisten) die zich in het maag-darmstelsel bevinden) en kan meerdere generaties beïnvloeden

4. Evolutionair adaptief. Vanuit de evolutietheorie wordt verklaard hoe mensen doorontwikkelen, door zich steeds aan te passen aan hun omgeving, vanuit natuurlijke selectie. Natuurlijke selectie betekent dat degene die zich het beste kunnen aanpassen aan een betreffende omgeving meer kans hebben te overleven. Afgestemde biologische (re)actiesystemen bij en tussen ouder en kind helpen kinderen uitgroeien tot veerkrachtige en gezonde volwassenen die tegen het leven en teleurstellingen bestand zijn.

5. Systemisch: De perspectieven van en relaties tussen alle gezinsleden, belangrijke anderen en zorgpartners doen ertoe, inclusief die van de baby en het jonge kind.

6. Gestructureerd in kaart brengen van risicofactoren en protectieve factoren en deze beïnvloeden: kind, ouder, context, relatie. Met het Sociaal Ecologisch model krijg je een overzicht welke factoren van invloed zijn op de ontwikkeling van de ouder-kind relatie en de ontwikkeling van het kind. Je vindt hier meer informatie over het Sociaal Ecologisch model van Belsky. 

7.  Integratief: alle referentiekaders, disciplines en ketenpartners zijn betrokken. Van voorveld tot klinische opname, van (para)medici, (voor)school, wijkcoach, preventie tot geestelijke gezondheidszorg en jeugdbescherming. Referentiekaders als:

a. systemisch werken (waarbij het belangrijkste kenmerk van systeemgericht kijken is dat je als hulpverlener altijd zorgt dat je het gehele systeem in beeld hebt. Dit systeem bestaat in ieder geval uit het gezin aangevuld met belangrijke anderen als buren, vrienden, school, hulpverleners of collega’s).

b. cognitieve gedragstherapie (het kader cognitieve gedragstherapie combineert de ontwikkeling van denken en interpreteren met de ontwikkeling en het ontstaan van gedrag en emoties). 

c. psychodynamisch denken (het belangrijkste kenmerk van psychodynamisch denken is dat je als hulpverlener betekenis wil geven aan en aandacht wil schenken aan de ontwikkeling van de binnenwereld van de client). Binnen het gedachtegoed van Infant Mental Health, waarbij we ons richten op de verschillende leden van het systeem, sta je stil bij de binnenwereld van de verschillende betrokkenen uit het systeem. 

8. Op maat, gezinsgericht en matched care. Matched care staat voor het afstemmen van de behandeling op kenmerken van de patiënt, zoals de ernst van de problematiek, mentale en sociale vaardigheden, omgevingsfactoren en wensen en behoeften van de patiënt. Belangrijk is dat het gezin dat dreigt vast te lopen, zo snel mogelijk bij de juiste hulpverlener komt en de juiste gezinsgerichte behandeling krijgt, ter voorkoming van onder- of overbehandeling. Kort & consultatief interveniëren als het kan, lang én in samenwerking met zorgpartners behandelen als het moet

(Bron: Marilene de Zeeuw in samenwerking met Nanniek van den Heuvel en Zillah Holtkamp – 2020)

 

IMH benadering toepassen in jouw organisatie of regio?

Vraag adviesgesprek aan

IMH Nederland in het kort

Binnen 5 jaar ontwikkelt een kind zich van foetus tot een levendige kleuter. In geen enkele levensfase gaat de ontwikkeling van een mens dan ook zo snel als tijdens deze eerste levensjaren.

Het is daarom meer dan terecht dat er steeds meer aandacht uit gaat naar het vakgebied jonge kinderen. Het platform IMH Nederland ondersteunt professionals om vanuit de IMH-visie te denken en te handelen en faciliteert om ondersteuningsvragen zo goed mogelijk te koppelen aan het juiste zorgaanbod. Het vraagt een lange adem om tot regionale zorgnetwerken te komen, maar met ondersteuning van actieprogramma’s zoals Kansrijke Start komen we in Nederland elk jaar een stapje dichterbij. 

https://youtu.be/j6HEffvqw6M